Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Một hình thức biểu đạt, một biện pháp tu từ: "Ngoa dụ" là một cách nói, cách viết nhằm làm nổi bật một ý tưởng, đặc điểm hoặc hình ảnh nào đó bằng việc sử dụng từ ngữ hoặc câu văn có mức độ phóng đại, cường điệu rất mạnh so với thực tế.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Nói "răng bàn cuốc" để chỉ hàm răng to là một cách dùng ngoa dụ.
  • Trong "Truyện Kiều", Nguyễn Du đã dùng ngoa dụ "Đội trời đạp đất ở đời" để khắc họa tính cách ngang tàng của nhân vật Từ Hải.
  • Việc miêu tả "chạy nhanh như cắt" cũng là một ngoa dụ quen thuộc.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Sử dụng ngoa dụ": vận dụng biện pháp ngoa dụ trong diễn đạt.
  • Nhà văn thường sử dụng ngoa dụ để tạo ấn tượng mạnh cho người đọc.
• "Lối nói ngoa dụ": cách nói có tính chất phóng đại, cường điệu.
  • Trong khẩu ngữ, lối nói ngoa dụ rất phổ biến, chẳng hạn như "buồn chết đi được".

Biến thể và từ gần giống

• Phóng đại (động từ/nghĩa chung): làm cho to hơn, lớn hơn, mạnh hơn so với mức bình thường hoặc so với thực tế.
• Cường điệu (động từ/nghĩa chung): nhấn mạnh quá mức, làm cho đặc điểm nào đó trở nên quá đáng.
• Nói quá (cụm động từ, nghĩa thông dụng): cách nói tương tự "ngoa dụ" nhưng ít tính học thuật hơn.

Từ đồng nghĩa

• Thậm xưng: (từ Hán Việt) nói quá lên, phóng đại sự thật.
• Khoa trương: (từ Hán Việt) phô trương, phóng đại.

Các cụm từ liên quan

• Biện pháp ngoa dụ: thuật ngữ chỉ biện pháp tu từ ngoa dụ.
  • Biện pháp ngoa dụ giúp hình ảnh văn học thêm phần sống động và giàu sức gợi.
• Nghệ thuật ngoa dụ: kỹ thuật sử dụng sự phóng đại trong sáng tạo nghệ thuật.
  • Truyện cổ tích thường sử dụng nghệ thuật ngoa dụ để xây dựng các nhân vật phi thường.

Thành ngữ, cách nói liên quan

(Không có thành ngữ cố định nào sử dụng từ "ngoa dụ" một cách trực tiếp. Tuy nhiên, nhiều thành ngữ, tục ngữ lại là ví dụ của biện pháp này.) - "Nói một đường, làm một nẻo": (ví dụ về cách nói phóng đại để chỉ sự không trung thực, tuy bản thân câu này không phải là một ngoa dụ về mặt ngữ nghĩa). - "Mưa như trút nước": (là một cách nói ngoa dụ để miêu tả cơn mưa rất to).

1. d. Hình thức biểu đạt làm nổi bật một ý bằng từ hay câu có nghĩa mạnh hơn nhiều: Nói "răng bàn cuốc" để nói đến răng to là dùng một ngoa dụ; Nguyễn Du biểu thị tính ngang tàng của Từ Hải bằng ngoa dụ: "Đội trời đạp đất ở đời" (K).